لە نێوان ئۆدیب پاشاو جۆسیكای كچی شەرەفەدین -كارۆخ ئیبراهیم
لە نێوان ئۆدیب پاشاو جۆسیكای كچی شەرەفەدین -كارۆخ ئیبراهیم
حەیدەرعەبدوڕەحمان Haeder Abdulrahman
ئه مرؤ له رؤزنامه ى هه ولير بلاو بؤته وه
نامەوێ بپرژێمە سەر ئۆدیب پاشای سۆفۆكلیس،چونكە بێگومانم زۆرینەمان گوێ بیستی ئەفسانەی گرێ دەروونیەكەی ئۆدیب پاشا بووین وجۆرێك لە سەرسامی بەرامبەر بەو سەربوردە ئەفسانە ئەگریكییە یۆنانیە دایگرتووین ،كە بە درێژایی مێژووییەكی درێژخایەن خەڵكی وەك ئەفسانەیەكی كەم وێنە لە ئەدەبی جیهانیدا بۆ یەكتریان گێڕاوەتەوە،سەربوردەی رەسەنی ئەفسانەكەش ئەوەیە كە چۆن لایوس پاشای مەملەكەتی ( تیبە ) بەهۆی نەزۆك بوونی روو لە پەرستگای (دلفی) دەكات بۆ پاڕانەوە لە خوا تا منداڵێكی پێ ببەخشێت،كەچی ئەو سروشە لە خواوەند وەردەگرێ،كە چۆن كوڕێكی دەبێت ودواتر بە دەستی ئەو كوڕە دەكوژرێ ،پاشان هەر ئەو كوڕە دایكی خۆی لەخۆی مارە دەكاتەوە ..لایۆس بەم هەواڵە دڵ تەزێنە دەپەشۆكێ و ئیتر بڕیاردەدات لە جۆكاستای ژنی دوور كەوێتەوە و هەرگیز كاری سەرجێی لەگەڵدا نەكات لە ترسی لە دایك بوونی ئەو منداڵە نەگبەتە،بەڵام دواتر سەرخۆش دەبێت و بێ ئەوەی ئاگای لە خۆی بێت شەوێكیان سەرجێی ژنەكەی دەكات،وەك قەدەر بۆی نووسیبوو كوڕێكی بوو،بۆیە بڕیاری دا كە دەبێت دەست بەجێ ئەو منداڵە لە ناوببرێت و رادەستی پاسەوانەكەی كرد بۆ ئەوەی لە ناوی ببات،پاسەوانەكش بە پێی كۆت و پێوەند كراو بە زنجیرەوە بردییە شاخێك بۆ ئەوەی لەوێدا هەڵی باوێتەخوارێ، دڵی نەهات ومنداڵەكەی بە شوانێكی ئەو ناوەی بەخشی ،شوانەكەش كە بیستبووی پاشا منداڵی نیەوبڕیاری داوە مندالێك لە دەرەوەی شارەكەی خۆیدا پەیدا بكات و پەروەردە بكات،ئەو منداڵەی بە لایوس پاشا بەخشی،ئەویش بە دڵنیاییەوە منداڵەكەی لە ئامێز كردو پەروەردەی كرد .
بە كورتی ئەو قەدەرەی بۆی داندرابوو وەك خواوەندەكە گوتی هەمووی هاتە دی و ئۆدیب دوای ئەوەی باوكی خۆی كوشت،جۆكاستای دایكی مارە كرد، بێ ئەوەی ئەوە بزانێت كە جۆكاستا دایكی رەسەنی خۆیەتی، ئیدی وەك ئەفسانەكە دەڵیت، ئەو گوناهە گەورەیە توڕەبوونی خواوەندی بە دواوە دێت و پەتای كۆلێرا لەو شارەدا بڵاو دەكاتەوە، كە خەڵكەكەی وەك گەڵا هەڵدەوەرێنێ ئیدی خەڵكی ئەو وڵاتە تەنها خەریكی گۆڕ هەڵكەندن دەبن بۆ مردووەكانیان ،دواتر بە هۆی ئەو پەتایەوە ئۆدیب پاشا دەگەڕێتەوە نێو پەرستگاوبۆی ئاشكرا دەبێت كە چ تاوانێكی گەورەی كردووە، لە ئەنجامی ئەوەدا دووچاری نەخۆشیەكی دەروونی دەبێت و روو بە رووی دەست و پێوەندەكانی و خەڵكەكە دەبێتەوە،تا ئەورۆژەی لەناودەچێت .
ئەو تراژیدیایەی ئۆدیب پاشا قسە لە سەر كردنێكی زۆری دەوێ بۆیە واباشترە لە بەرامبەر ئەوەدا قسە لە سەر ( جۆكاستای كچی شەرەفەدین ) ی كارۆخ ئیبراهیم بكەین كە ئامانجی سەرەكی ئێمەیە لەو نوسینەدا .
بە كوردی كردنی ئۆدیب
بێگومان بە هەڵبژاردنی ئەو تێكستە گۆڕانێكی ریشەیی لە ستایل و فۆرمی كارەكانی كارۆخ ئیبراهیم بەدی دەكرێت،بەئاراستەیەكی روونترو چڕتر،خۆی لە قەرەی شانۆگەرییەكی تراژیدی بەڕەسەن كلاسیكی داوە،كە تا ئێستاش لە گەڵ دابێت لە سەرتەختەی زۆر لە شانۆكانی جیهاندا،بە چەندین شێوازو ستایلی جیا جیا نمایش دەكرێت و هەر یەكەو بەئامانجێكی نوێ،بۆیە كارۆخیش مافی خۆیەتی وەك یەكێك لەو دەرهێنەرانە بە دیدێكی كوردانە و ستایلێكی نوێوە بیەوێت لەو ئۆدیب پاشایە شتێكی ترپێشكەش بكات ،كە گونجاو بێت لە گەڵ كۆمەڵگاكەی خۆی و ئەو ئامانجانەی دەبنەچارەسەر بۆ زامی خەڵكی وڵاتەكەی و ئەو واقیعەی تێیدا دەژیت ..
پێم وایە دەرهێنەر لەم بژاردەیەشدا سەركەوتوو بووە،چونكە زۆر لە روداوەكانی ئەو تراژیدیایە لە زەمەن و رووداوەكانی ئەمڕۆی كوردستان دەچن،بەڵام ئەگەر بەراوردێك لە نێوان واقیعی ئۆدێبی مەملەكەتی(تیبە)ی ئەگریكی و واقیعی جۆكاستای كچی شەرەفەدین ی ئەمڕۆی كوردستان بكەیت ئەوە هەست دەكەیت (تیبیەكان) لە سەردەمی خۆیاندا چارەسەری گونجاویان بۆ سەردەمە پڕلە گرێ كوێرەكانیان داناوە،بەڵام لە سەردەمی نمایشی جۆكاستای ئەمڕۆكەدا گرێ كوێرەكان وەك خۆیان ماون و چارەسەرییەكانیش چەقیوون،ئەگەرچی جۆكاستای كچی شەرەفەدین پێمان دەڵێت ببینن چۆن(تیبیەكان)گرێ كوێرەكانیان كردەوە و چ رێگەیەكیان هەڵبژارد بۆ رزگار بوون لەو گرێ كوێرە پڕ لە مەرگە ساتانەی ململانێی كورسی و خیانەت و پیلانگێڕی و برسیەتی و نەهامەتی ، بیهودەیی وپەتاو مەرگ .. ئەوەتا (بەهار ) لە سەر گۆڕی لاوس ـ ی باوكی دەڵێت : هەستە ببینە ..بزانە چیت بە دوای خۆتا جێ هێشتووە،وێرانە ماڵ ، وێرانە شار ، وێرانە وڵات وڵاتێك كە بریتیە لە یەك پارچە گۆڕستان،بەشاڵاو گۆڕی تێدا هەڵدەكەندرێ ،بۆیە گۆڕهەڵكەنەكە دەڵێت: ئیدی من تاقەتم لەبەر بڕا،تاقەتی قەبر لێدانم نەما ..
ئەمە وێنەی دیمەنە پڕ لە مەرگەساتەكانی سەردەمی ئۆدیب پاشای دوای لاوس پاشایە .. لەوێوە كارەساتە تراژیدیەكان دەست پێ دەكەن .
روخاندن و بونیاتنانەوەی تێكست
دەرهێنەر هەموو مافێكی هەیە بۆ هەر گۆڕانكارییەك كە لە تێكستەكەدا بیكات،بەو شێوەیەی جیا لە نووسەری بنەرەتی تێڕوانینی تایبەتی خۆی لە چوارچیوەی ئەو تێكستەدا بەرجەستە بكات،كە رەنگە هەندێ جار تەواو لە ئامانجەكانی نووسەری یەكەم دوور كەوێتەوە،كارۆخ ئیبراهیم لە سەر ئەو بنەمایە ویستوویەتی تێكستەكەی سۆفۆكلیس بڕوخێنێ و لە سەر فۆرم و شێوازێكی دیكەی كوردانە دایڕێژێتەوە، بۆیە لە ڤۆلدەری شانۆگەرییەكە وشەی ( نووسەر) ی بە ناوی خۆیەوە لكاندووە، بەڵام لەمەدا رێگەی بە خۆی داوە كە ئەو زەمینە تێكستە لەسەرخۆی تاپۆ بكات كە زەمینەی یەكێكی دیكەیە،راستە ئەو خاوەنی بونیاتە نوێكەی شانۆگەریەكەیە ، بەڵام خاوەنی زەمینەكە نیەكە سۆفۆكلیسە،بۆیە باشتر وابوو دەستەواژەی ( ئامادەكاری ) ی دانابوایە ئەوكات مافی هەردوو لا پارێزراوتر دەبوو لە ئێستا،چونكە بەلانی كەمەوە دەرهێنەر سوودی لە هێڵی درامی شانۆگەریەكەو رووداوو كاراكتەرەكانی وەرگرتووە،هەندێ دیمەنی لە سەر ئەو تێكستە بونیات ناوە.
دەرهێنەر بۆ بەكوردی كردنی شانۆگەریەكە دۆبلاژێكی سەرتاسەری بۆ شانۆگەریەكە كردووە، ناوی هەندێك لە كاراكتەرەكانی گۆڕیوە وەك (كلیۆن ـ كراوەتە رەشۆ ، ئەنتیگۆنا ـ بەهار ، ئیمۆن ـ هاوار،جۆكاستا بۆتە كچی شەرەفەدین،ئۆدیبیش لە شانۆگەریەكە رووت كراوەتەوەو هیچ دیالۆگێكی نیەو وەك پەیكەرێكی مۆمیا كراو لە سەرەوەی فەزای شانۆگەریەكە داندراوە،بەهار بۆتەپاڵەوانی سەرەكی شانۆگەریەكە،هەموو ئەمانە بە ئامانجی بە كوردی كردنی
شانۆگەریەكەیەو شتێكی ئاساییە،بەڵام ئاسایی نیە ئەگەر دەرهێنەر ئەو پرۆسەیەی بە كوردی كردنی بە نیوەچڵی ئەنجام بدات و هەندێ لە ناوەكانی وەك ( ئۆدیب و جۆكاسا و لاوس پاشا ) وەك خۆی بەجێ بێڵێ ، كەچی هەندێ ناوی دیكە بكاتە كوردی،من پێم وایە دەبوا گۆڕانكارییەكە یا دەبوا سەرتاسەری بوایە لە ناوەكاندا، یاخود نە دەبوا دەسكاری ناوی نیوەی كاراكتەرەكان بكرێ و نیوەكەی تریان فەرامۆش بكرێت .
دەرهێنان
دەرهێنەر شانۆگەریەكەی دابەشی چوار دیمەنی سەرەكی كردووە ، كە بریتین لە دیمەنی : ئۆدیب پاشاو پاسەوانەكانی ، گۆڕهەڵكەنەكان و خەڵكی مەملەكەت، جۆكاساو دەست و پێوەندەكانی،كۆرسەكان و سرودبێژەكان ..
لە پاڵ ئەو چوار دیمەنە سەرەكییە چەند دیمەنێكی لاوەكی تری وەك دیمەنی رفاندنی كچان لە لایەن تیرۆرستەكانەوە كە گوزارشت لە رفاندنی كچە یەزیدیەكان دەكات و بەرجەستەی ئەو واقیعە تاڵە دەكات كە لە شەنگالدا رووی دا ، لە نێوان ئەو كچانەی رفێندران ( بەهار) بوو ، ئەو كچە ئازایەی كە تا دوا هەناسە دژی خائین و پیلان گێڕەكان وەستا .
دەرهێنەر ئەوەی بەلایەوە لە هەموو شتێك گرنگتر بوو،دروست كردنی دیمەن بوو بە شێوەی دیمەنی یەك لە دوای یەك ، هەوڵی ئەوەی دەدا هەر یەك لەو دیمەنانە بخاتە نێو چوارچیوەیەكی درامی و سینۆگرافیایێكی پڕ لە ستاتیكا بە تایبەت لە رووی فۆكس و رەنگ و موزیكەوە ، كە هەر یەك لەو ئامرازانە بە شێوەیەكی پرۆفیشنالی كاریان لە سەر كرابوو ، بۆیە پشت بەستنی ئەكتەر هەر تەنها لە سەر ئەكشنی ئەكتەر نەبوو، بەڵكو ئەو ئامرازە سینۆگرافیانە بوون كە وایان لە بینەر دەكرد،لە دیمەنەكان نزیك بێتەوەو لە ماوەی دوو كاژێردا چێژ لە ستاتیكای شانۆ وەربگرێت و دووچاری بێ ئاگایی و خاو بوونەوە نەیێت ..
لە رووی بەكارهێنانی كۆرسەوە بە شێوەی شانۆ كلاسیكییەكان ئاوازی جوانی بۆ دیالۆگەكان و سرودەكان دانابوو ، لەوێدا هەستت دەكرد ، هەموو دەنگەكان یەك دەنگن ، هەموو گەل یەك پارچەیە، هەموو كچەكان یەك رەنگ ، ئەو دەنگە نارەزاییەی لە كۆرسەكانەوە روو بە رووی پاشا و رەشو جۆكاستا دەكرایەوە بۆ كۆتایی هاتن بە نەهامەتیەكان دەنگی تێكڕای گەل بوون
تەكنیك :
كارۆخ ـ لە شانۆگەریەكانی بە گشتی و لەم شانۆگەریەشی بە تایبەتی بایەخێكی تایبەتی بە تەكنیكی شانۆو سینۆگرافیای شانۆیی داوە،چونكە دراما تا نەچێتە چوارچیوەی فانتازیا نە دەتوانێت رۆح بخاتە بەر دراماو گوزارشت لە ئەكشنی ئەكتەرو ناخی ئەكتەر بكات ، نە ستاتیكایەك بە شانۆ دەبەخشێت كە كاراكتەرو رووداوەكانی بەرجەستە بكات و چێژێك بە چاوی بینەر ببەخشیت .
لە ئەزموونی ئەمجارەی دا فۆرمێكی نوێ ی تەعبیری و رەمزی خستۆتە بەر شێوەی شانۆگەریەكە ،كە بیرت بۆ ئەوە نەچێت وەك بینەر لە بەردەم شانۆگەرییەكی بە رەسەن تراژیدی كلاسیكی دانیشتوویت، لەو فۆرمە نوێیەشدا پشتی بە سینۆگرافیایێكی سیحراوی تێرو موزیكێكی درامی كاریگەر بەستووە ، كە بە هۆیەوە دیمەنەكان لە بەرگێكی فانتازیایی درامی زیندوودا بەرجەستە
بكات ،ئەو هەموو هەوڵی بۆ ئەوە بووە كە ریتمێك بە شانۆگەریەكەی ببەخشێت ،ئەكشن لە سەر پانتایی شانۆدا خاو نەبێتەوە و شانۆ بە زیندوو راگرتنێكی بەردەوام هاوسەنگی خۆی رابگرێت ، لە هەمان كاتیشدا لە ماوەی دوو كاژێری شانۆگەریەكە بینەر دووچاری سارد بوونەوەو خاوبوونەوە نەكات .
خەنەبەندانی جۆكاسا
دەرهێنەر لە هەندێ دیمەنی ئاهەنگ سازی بە تایبەت لە دیمەنی خەنەبەندانی جۆكاستا ، هەوڵی ئەوەی دابوو كولتوورێكی كوردی راستەقینە بخاتە نێو ئەو دیمەنە ، ئەمەش هونەرو شارەزایی دەرهێنەر بەرجەستە دەكرد لە رووی كولتووری نەتەوەیی خۆی و چۆنیەتی تەوزیف كردنی لە گەڵ شانۆگەریەكی بیانی .
دەرهێنەر لەو دیمەنی خەنەبەندانەدا ریتمی شانۆگەریەكەی لە فانتازیاوسینۆگرافیاوموزیكەوە گەیاندە لوتكە، درامایێكی سەربەخۆی لە ناو شانۆگەریەكەدا دروست كرد ، كاتێ هەردوو حاڵەتی تراژیدی شیوەن و قوڕ پێوانەكەی بەه ارو خەنەبەندانەكەی جۆكاستای لە یەك ساتدا بە یەكەوەو بە فۆرمێكی هارمۆنی و موزیكێكی جەنائیزی بەرجەستە كرد ، رەنگی سوور كە وەك تارایەكی خوێناوی بەسەر روخساری جۆكاستادا شكابوو، ئەو كات بەهار بە دایكی دەگوت : زەماوەند ساز بكە ، تارای سوور لە سەر بكە ، خوێنی لایوس هێشتا لە دەستی براكەت نەسڕاوەتەوە ،لەو دیمەنەدا ئاوێتەی یەكتر كرد بە رەنگی سووری خوێناوی تۆش تارای سوور بپۆشە،منیش بۆت هەڵدەپەڕم..
سەمای بەهار
لەوێوە سەمای بەهار دەست پێ دەكات ،كە وەك شێوەنێك بۆ سازدانی زەماوەندی بە بووك چوونی جۆكاستای دایكی و هەڵڕشتنی ئازارەكانی، لەگەڵ ئەو شیوەنە سەما ئامێزە دا ،هەر حەوت ئامرازەكانی هەستی بینەریش لە گەڵ ریتمی سەماكەدا دەهەژێ، چاوەكانت پڕ دەكا لە جوانیی، لە سەر ریتمی ئامێری دەف و سەما سیحراوییەكەدا هەست بە گەورەیی تاوانەكە و دیوی ناوەوەی ناخی كاراكتەرەكە دەگەیت ، هەست دەكەیت سەما چەند كردەیەكی گوزارشت بەخشە بۆ دەربڕین وهەڵڕشتنی ئازارەكان و ریسوا كردنی تاوانەكان.
دیمەنی گۆڕهەڵكەنەكان
دەرهێنەر سەراپای سەر تەختەی شانۆی كردبوو بە گۆڕستانێك و تەختەكەی بە لم داپۆشیبوو ، باگ راوندەكەشی چەند وێنەیەكی قەبرەكان ، لە فەزای سەرەوەی شانۆكە ریزە سەندوقێكی لە لای راستی ئۆدیب پاشاوئەوی تریانی لە لای چەپی بە درێژایی پانتایی لاكێشی شانۆكە دروست كردبوو،لەنێو هەر یەك لەو سەندوقانە پاسەوانێكی دانابوو،كە هیچ تاڵە مویێك بە سەرو ریشیانەوە نەبوو ، جلێكی رەشی وەك تارماییان پۆشیبوو ، دوور بە دووری لە مۆتەكە و تارمایی و ئەهریمەن دەچوون ، ناوە ناوە ، لە گەڵ هێرش هێنان بۆ كۆشكی پاشا بە بێ دەنگی هەڵەستان و دادەنیشتنەوە ، بێ ئەوەی هیچ رووناكییە كیان بخرێتە سەریان ، بینەر لە گەڵ ئەو تارماییە رەشانەدا دووچاری ترس و خرۆشێك دەبوو ،خاڵەتێكی دەروونی بە چێژی دروست كردبوو ، جگە لەو تەكنیكە جوانەی كە بە فەزای شانۆگەریەكەی بەخشیبوو ، بینەر لە گەڵیاندا مەزەندەی ئەوەی دەكرد، ئەو پاسەوانانە ئەو ئەهریمەنانەن كە بەرگری لە تاوان دەكەن .
ئۆدیب یان جەستەیەكی مۆمیا كراوی سەرشانۆ؟
لە دیمەنی ئۆدێب پاشادا دەرهێنەر وەك فەلسەفەیەك بۆ كۆتایی هاتنی ئۆدیب و تووش بوونی بە گرێ دەروونییەكان دوای روداوی كوشتنی باوكی، ئۆدیبی رووت كردبۆوە لە هەموو دیالۆگ و ئەكشنێك و لە فەزای سەرەوەی شانۆداو لە پەنای دیكۆرێكی مردوو لە نەخش و نیگاری كورسی پاشایەتی ئۆدیبی خەواندبوو، وەك بێ ئاگایەك لە هەموو ئەو كارەسات و مەرگە ساتانەی لە وڵاتدا روو دەدەن، هەمووكاروبارێكی هەڵسوڕاندنی دەوڵەتیش كەوتبووە دەست رەشۆو جۆكاسای خوشكی،كە رۆژ لە دوای رۆژ وڵاتیان بەرەو نەهامەتی دەبرد ..
لە رووی تەكنیكییەوە ئەم دیمەنەی ئۆدیب پاشا ناوەڕاستی شانۆی ئیفلیج كردبوو، چونكە هیچ ئەكشنێك لەو دیمەنە مردووەدا نەبوو،ئەم ئیفلیج كردنەش كاریگەری خۆی هەبوو لە سەر هاوسەنگی فەزای شانۆگەریەكە ..بۆیە من پێم وابوو ئەو دیمەنە زێدەیەی سەر شانۆ، بوون و نەبوونی وەك یەك وابوو.
ئەنفال لە گۆڕستانی ئۆدیب پاشادا
لە دیمەنی گۆڕهەڵكەندنە بە كۆمەڵەكەدا دەرهێنەر گۆڕستانی جۆكاستای بە گۆڕستانی بیابان و ئەنفال و گۆڕە بە كۆمەڵەكانی كوردستان بەستۆتەوە ، كە یەكێییان مردنی بە كۆمەڵی تووش بوون بە پقەتایێكەو ئەوی تریان گۆڕستانێكی بە كۆمەڵی كوردستان لە ئەنفالدا ، بە ناشتنی جامانەیك ، بووكە شووشەیەكی منداڵان ، كڵاشی كوڕە گەنجێك و گۆپاڵی دەستی پیرەمێردێك و چەپكە گوڵی دەستی بووك و زاوایەك و دەیان كەرەستەی هێماداری تر ..
ئەو دیمەنە تراژیدیایەك بوو لە ناو تراژیدیاكی تر ، ئەمیان تراژیدیای ئۆدیب و ئەوی تریان تراژیدیای ئەنفالی كوردستان .
خۆشەویستی لە سەردەمی كولێرەدا
لە پاڵ هەمووئەو دیمەنە پڕ لە مەرگەساتانەدا دەرهێنەر سوچێكی بۆ هەناسە دانی بینەر دروست كردبوو ، لە رێگەی دروست كردنی چەند دیمەنێكی كۆمێدی سووك لە لایەن قەبر هەڵكەنی سێیەم ، بەڵام بە شیوەیەكی زۆر سادە..هەرواش دەروازەیەكیش بۆ دروست كردنی خۆشەویستی لەو زەمەنی كولێرایەدا ، بەڵام خۆشەویستیەكە ئەوەندە بچووك بوو لەناو شانۆگەریەكەدا كە بە چاو نەدەبیندرا .
كاراكتەرەكان:
بێگومان كاراكتەرەكان رۆڵێكی ئەكتیفیان هەیە لە دروست كردنی بونیاتی درامی ، چونكە لە رێ ی ئەو كاراكتەر انەیە كە دەرهێنەر روداوەكان دروست دەكات ،
جۆكاستا (هێرۆ شێرزاد پۆلیس ) : هاوسەری پێشووی لاوس پاشاو هاوسەری دووەمی ئۆدیب پاشای كوڕی بوو ، تا بڵێ ی هێمن و ئارام و زیرەك بوو ، بڕوای بە خواوەندو حوكمی قەدەر هەبوو ، ئەوبو داوای لە خواوەند دەكرد ئەو توڕەییەی خۆی لەو پەتایەدا لە سەر گەلەكەی هەڵگرێت ،بەڵام دوو رووش بو چونكە ئامادە بوو هاوسەرگیری لە گەڵ كەسێكدا بكات كە لە تەمەنی كوڕەكەی دابێت، كەسایەتیەكی لاوازی هەبوو ، كەوتە ژێر جەختی براكەی بۆ ئەوەی هاوسەرگیریی بكات و دەستی بگاتە دەسەڵات .
كریۆن ( رەشۆ ـ خالید عومەر ) : برای جۆكاستای هاوسەری ئۆدیب بوو ، دەسەڵات داری دووەم بوو لە مەملەكەت ، پیاوێكی لێزان بوو ، توانی بە زیرەكی خۆی بەرگری لە خۆی بكات ، بڕوای بە ئایین هەبوو ، لە گەڵ كارەسات و روداوی شارەكەی هەستی بە نا ئارامی دەكرد ، بەڵام لە گەڵ ئەوەشدا كەسایەتیەكی نەگەتیفی هەبوو ، دەسەڵاتەكانی ئۆدیب پاشای بە ئارەزووی خۆی بۆ بەرژوەندییەكانی خۆی قۆرخ دەكرد ، هەوڵی پیلانگێڕی دەداو دەیویست بە زەبرو زەنگ دەنگی نارەزایی خەڵك كپ كاتەوە ، لە رێگەی لە ناوبردن و فڕاندن و ئازار دانی خەڵكی .
بەهارـ ئەنتیگونا ( لێلاف مەدحەت ) : كچی جۆكاستا و سەرۆك لایۆس ، ئەگەرچی ئەو لە بنەماڵەی پاشا بوو ، بەڵام هەمیشە لە بەرەی شۆڕشگێڕەكان دابوو بۆ بەرگر ی كردن لە مافەكانیان ، لە دەرەنجامی ئەو هەڵوێستە شۆڕشگێڕانەی دووچاری رفاندن بوو ، ئەو هەمیشە بۆ دركاندنی راستیەكان لە رووی جۆكاستای دایكی و رەشۆی خاڵی دەوەستا كە نوێنەرایەتی دەسەڵاتیان دەكرد ، ئەوەتا بە رەشۆ دەڵێ : هەمووی باش نیە وەك تۆ ، هەمووی چاو چنۆكە وەك تۆ ، هەمووی پیلانگێرە وەك تۆ ، رەشۆ ، یان كە بە جۆكاستای دایكی دەڵێ : ئەوان رۆیشتن ، پێویستە منیش گۆڕهەڵكەنم دانەیەك بۆ خۆم ، دانەیەكیش بۆ جۆكاستا ..
ململانێ ی درامی : شانۆگەریەكە یەكێكە لە دەوڵەمەنترین شانۆگەریەكانی مێژوو لە رووی ململانێوە ، لەوانەش ململانێی ناوخۆیی ئۆدیب لە ناخی خۆی و ئەو گومانانەی لە پەلو پۆی خست بۆ دۆزینەوەی ئەو تاوانبارەی بوو بە مایەی توڕەبوونی خواوەندو ناردنی ئەو پەتا كوشندەیەی بوو بە مایەی لە ناوچوونی بە كۆمەڵی گەلەكەی ...
ململانێی رەشۆ لە گەڵ خەڵك و گۆڕ هەڵكەنەكان كە نوێنەرایەتی گەلیان دەكرد ، بۆ رزگار بوون لەو نەهامەتیانەی خەڵكی تێیدا دەژیا ،ئەوەتا رەشۆیە بە سەرخێڵ دەڵێ : ئێستا كاتی ئەوەیە مردوو زیندوو بێتەوە ، لە یەكەم قۆناغدا هەرچی ئەو كەسانەی سۆزو خۆشەویستییان بۆ جۆكاستا و لایۆسی سەرۆك هەیە بە بیانووی بوختان بە كچی لایوسی سەرۆكیشەوە دەستگیر بكرێن ، تا ئەو كاتەی من فرمانی ئازاد كردنیان دەدەم ..
هەروا ململانێی رەشۆ لە گەڵ (بەهار ) كە بەهێزترین ململانێیەكی هزری بەهارە لە گەڵ رەشۆدا ، لە رووی بیرو باوەڕو گەڕاندنەوەی ئازادی ، ململانێی (بەهار ) لە گەڵ جۆكاستای دایكی لە پێناو راستی و نەفرەت كردنی لە ناپاكی دایكی و هاوسەرگیری كردنی لە گەڵ ئۆدیب پاشا .. ،
تەواوی ئەكتەرەكانی شانۆگەریەكە لە قوتابیانی پەیمانگای هونەرە جوانەكانی هەولێر بوون ، راستە كە توانیان پێناسەیەكی هونەریی جوان پێشكەش بە بینەر بكەن و پێمان بڵێن نەوەیەك بۆ شانۆ بەڕێوەیە دڵنیاتان دەكەنەوە كە ئایندەی شانۆی كوردی بە رووناكی ببینن ، بەڵام بەدەر لەو هیوایەی بۆ ئایندەی لەو قوتابیە بەهرەمەندانە دەیخوازین ، لە رووی هونەرییەوە بینەر هەستی بەوە دەكرد كە قوتابیەكان لە رووی تەمەنەوە لە ئاستی كاراكتەرەكاندیاندا نەبوون، لەوانەش ئۆدیب ، رەشۆ ، سەرخێڵ ، حوزنۆ، هاوار، خەون زان .
ئاستی تەمەن لەو ئەكتەرانەدا ببوون بە هۆكار بۆ لاوازی كاراكتەرەكان و لێنەوەشانەوەیان لە گەڵ رۆڵەكانیان ، بە تایبەت دەستووپێوەندەكانی پاشاو پلە سەربازییەكان ، رەنگە ئەگەر ئەو كاراكتەرانە لە رووی تەمەنەوە پێوەرێكییان بۆ داندرابوایە ، ئەوە كاراكتەرەكان هێزێكی دیكەیان بە دیمەنەكان دەبەخشی ، بە جۆرێك بینەر وا هەست بكات شانۆگەریەكی لاوان دەبینیت
ئەكتەرەكان :
لێلاف مەدحەت ( بەهار )
پاڵەوانی سەرەكی شانۆگەریەكە بوو ، چۆن ئافرەتێكی بوێرو خاوەن هەڵوێست و بیرو باوەڕ ناسیمان كە چۆن پێشڕەوایەتی گەلەكەی خۆی دەكرد بۆ روو بە روو بوونەوەی دەسەڵات ، لە نواندنیشدا بە هەمان تواناو جەسارەتەوە توانی شوێنی تایبەتی خۆی لە شانۆگەریەكەدا داگیر بكات ،بە تایبەت لە دیمەنی رفاندنی و لە دیمەنی سەما ماتەمینیەكەی دا ...من پێم وایە ئەو بە تەنیا شانۆگەریەك توانی زەمەنێك ببڕێت كە زۆرانێك بە ئەزموونی چەندین ساڵی تەمەنی هونەرییان نەیان بڕیبێ .
هاوكار حەمید ( گۆڕهەڵكەنی گەورە ):
رۆڵی ئەو گەنجە شۆرششگێڕە دەبینی بە بەردەوامی سەرپەرشتی گۆڕهەلكەنەكان دەكات و لە ناخیشەوە بۆ خۆشەویستی حزنۆ دەژیت ،هەر ئەو گەنجەیە كە لە پاڵ ئەو دڵسۆزی و رۆحە پاكەی هەیەتی ، لە ساتەوەختێكا هەڵدە خەڵەتێ و دەڕوخێ ، بەڵام دواتر كە راستیەكانی بۆ ئاشكرا دەبێت دان بە هەڵەكانی خۆی دەنێ و دەگەڕێتەوە ریزی هاوڕێ شۆِشگێڕە گۆڕهەڵكەنەكانی تری ، هاوكار لە نواندن دا خاوەنی باشترین ئەدا بوو لەو شانۆگەریەدا، هەستت دەكرد تێگەیشتنێكی باشی هەیە لە كاراكتەرەكەی خۆی و بینەری تێر دەكرد لە نمایشی هاوسەنگ .
هێرۆ شێرزاد پۆلیس ( جۆكاستا ) :
رۆڵی هاوسەری لایۆس پاشاو ئۆدیب پاشای دەبینی ، زۆر بە هێمنی گوزارشتی لە كاراكتەرێكی خەفەتبار دەكرد ، كە لە نێو خۆشیەكانیشیدا فرمێسك دەبیندرا ، بەڵام ئەو حاڵەت ماتەمینیە لە زۆرینەی دیمەنەكانیدا دەردەكەوت ، هەتا لەو كاتانەشدا كە وەك هاوسەری پاشا فرمانی دەردەكرد .
جلو بەرگ :
ئەگەرچی دەرهێنەر ستایلی شانۆگەریەكەی لە فۆرمە كلاسیكیەكەی خۆی دەرهێناوە و كردویەتی بە ستایلێكی تەعبیریی هێمادار كە پەیوەست بێت بە سەردەمێكی نوێ ، بەڵام بە خۆ رووتكردنەوەی لە جلو بەرگ و دەركەوتنی ئەكتەرەكان بە پۆشاكی ئاسایی خۆیان،بە تایبەت ئەكتەرە كوڕەكان زۆرێك لە ستاتیكای نمایشەكەی لە دەست داوە،لە هەمان كاتیشدا كاریگەریی ئەرێنی لە سەر بەرجەستە كردنی كاراكتەرەكاندا دروست كردووە ، بە شێوەیەك وا هەست بكەیت كە شانۆگەریەكە لە قۆناغی پرۆڤە كردن دایەو كاتی پێشكەش كردنی نەهاتووە .
شانۆگەریەكە فۆرمێكی ئەزمونگەری نیە بۆ ئەوەی جەستەی ئەكتەر بكەیتە سەرچاوە و فۆكس بخەیتە سەر ئەكشن ئیدی بایەخ بە دیكۆرو جلو بەرگ و موزیك نەدەیت ، بەڵكو شانۆگەریەكە شانۆی روداوو كاراكتەرە و ناچاری ئەوەیت سەركردەیەكی سەربازی بە جلو بەرگی فەرمی خۆیەوە نیشان بدەیت ، هەتا ئەگەر جلوبەرگێكی سادەش بێت ، بۆیە ئەو پەراوێز خستنەی جلو بەرگ كاراكتەرەكانی بە لاوازی نیشانداوە .
توێژەری شانۆیی د.عقیل جەعفەر لەتوێژینەوەیەكی خۆیدا بە ناوی ( فەلسەفەی جلو بەرگ لە شانۆدا ) باس لەوە دەكات كە جلو بەرگ توخمێكی بنەڕەتی لە پێكهاتەی شانۆیی لە رووی فۆرم و ناوەرۆكەوە ، چونكە جلو بەرگ كاریگەری خۆی هەیە لە رووی گوزارشت كردن و ناساندنی ناسنامەی نمایشی شانۆیی ..
كەواتە هیچ فەلسەفەیەك لە پرسی بایەخ نەدان بە جلوبەرگ لە شانۆیی ( جۆكاستای كچی شەرەفەدین) نابینین ئەوە نەبێت كە دەرهێنەر ئامانجی لێك بەستنەوەی كاراكتەرەكانی نەبێ بە سەردەمی نوێ وەك خۆی ..بەڵام ئەگەر وایە بۆ جۆكاسیا جلێكی كلاسیكی شاژن لە بەر دەكاو ئەكتەرێكی تر نا ؟ تەنانەت لە سەردەمی نوێشدا سەرەك لەشكرێك بەو جلو بەرگە نا فەرمیە كارەكانی خۆی راناپەڕێنێ .
بە كورتی من پێم وایە دەرهێنەر زۆرێك لە سینۆگرافیای جوانیی شانۆگەریەكەی بەو هۆیەوە لە دەست داو كاراكتەرەكانی خۆشی رووتكردەوە لە بەرجەستە بوون و جوانی .