شانۆی زیندووچیە؟ رێباز محەمەدجەزا
شانۆی زیندووچیە؟
رێباز محەمەدجەزا
-----------------------------------------------
- سەرەتایەک بۆ شانۆی زیندوو"
لەم چەند ساڵانەی كۆتایی و لەم رۆژانەدا زاراوەی " شانۆی زیندوو لەلایەن زۆركەس و بۆزۆر مەبەستی جیاواز بەكاردێن و هاتۆتە ناو شانۆ لەهەرێمی كوردستان !! بەڵام بۆئەوەی ڕیشەی باسەكە تێبگەین بزانین شانۆی ڕاستە قینەو شانۆی زیندوو چی پێكەوەیان گرێدات و چۆن ؟ پێویست بوو ئەم وتارە بنووسم .
شانۆی سیایسی لەئەوروپا لەماوەی چەندین دەیەدا ، بەچەندین شێواز ، گوزارشتیان لە شانۆكەیانكرد و هەریەكەشیان ڕەنگدانەوەی دۆخێكی جیاوازو هەمەلایەنەیەی ژیانی مرۆڤەكانی ئەووڵاتانەبوون كە ئەم جۆرە لەشانۆیان دەخوازی بۆنمونە شانۆی زیندوو لای (جولیان بێك ) وهاوسەرەكەی لەتیپی شانۆی (Leaving Theatre) ی ئەمریكی ، كەتەبەنای شانۆی سیاسی دەكرد و لەماوەیەكی كورتدا جێگەدەستی خۆیان دیاریكردو بوونە پێشڕەوی شانۆی هاوچەرخ لەقۆناغێكی دیاریكراوی تەمەنی كاركردنیاندا ، لەو ڕوەوە كە پێی دەوترێت دروستكردنی چێژ!!! "ئەڵبەت ئەمەش قسەی زۆر لەسەرە كام چێژو چۆن ؟" كەنازناویان بوو بە (تیپی شانۆی دایك ) تیپی شانۆی پێشڕەو لەتەواوی ئەمریكادا .
ئەم تیپیە شانۆییە داهێنان و بیری پێویستی پێشكەشكردووە ، بەدەرلەمە نوێنەرایەتی جۆرێك لەشانۆی كردووە و كۆمەڵێك توخمی هەمەجۆری لەخۆگرتووە ، لەگەڵ ئەكتەركەدەتوانێت گروپێكی ئەزموونگەری بۆمللانێ پێكبهێنێت ، كە بەئاشكرا جیاوازبێت لە گەڵ ئاراستەو ململانێی شێوازەكانی تردا !!! بەڵام جگەلە بوونی ئەم گروپە چەندین ئاراستەو شێوازی ترهەبوون كەڕەنگە بەدنیای ئێمە نامۆو كەمێك نائاشنا بن .
دوای ئەوەی ( جولیان بێك ) و ( جودیت مالینا) ، شانۆی زیندوویان دامەزراند، بیریان لەوە كردەوە كە شانۆیەك بێننە ئاراوە كەپێشتر نەبووبێت ، خەیاڵیانكردەوەو پلانیان دانا بۆدەستپێكردن بەسەرچاوەشانۆییە ناپێویستەكان . سەرەتا بەو دەستیان پێكرد كەبەهونەری نمونە یان هونەری باڵا و سیاسی ناودەبرێت . هەوڵیاندا و پێشوازیان كرد لە بەرتەسككردنەوەی ماوەی نێوان خەونە گەورەكانیان و (واقع – كەتوار ) ی نائامادە .
روئیای شانۆیی لای جۆدیت مالینا ، خاوەنی ڕیشەیەكی زۆرقوڵەو بەسروودەكانی كەنیسە دەستپێدەكات و پێی دەژی و پاشان دۆگمەكانی سەدەی نۆزدەو سەدەی بیست ، كەكۆتای پێهات لە قوتابخانەشانۆییەكەی ئەرنست پیسكاتۆری خاوەنی شانۆی سیاسی كە پێویستبوو ئەكتەرەكانی دامەزراو بێت و دەربەست بێت لە شعوری سیاسی ، ئەو شانۆیە بەچڕی فەزای ( گشتگیر – شامل ) بەكاردەهێنا نەك (احالە – گواستنەوە ) ی بۆ ناوەندی گوزارشتی پەیوەست بەو فەزایەوە ، ئەمەش لەنمونەی باڵادا . "ئەمە تائێرە پێمان دەڵێت بە بێ لەدایكبوونی دۆگم هەرگیز (عەقیدە – دۆكترین) لەدایك نابێت .
جۆدیت مالینا، بەوەنەوەستاوە ، بەڵكو لەو ڕووبەرانەقوڵبۆتەوەكە بیركردنەوەیەی كۆتایی بە پلەی ئەو بانگەشانەی بەوشانۆیەوە دەكرێت لەشوێنێكی تر ، بۆئەوەی لەسنوری تایبەتی تێپەڕێندرێت و پەیوەندی دروستبكرێت و ڕاستگۆبێت لەنێوان تاكەكاندا ، ئەمەش بەلابردنی ئەوشتەی پێیدەوترێت (دیواری چوارەم) و دووركەوتنەوەلە لاساییكردنەوە دروستكراوەكان . جۆدێت مالینا پێشئەوەی بیرلەشانۆیەكی تایبەتی بكاتەوە ، لەشانۆیەكی سروشتی ، شعری ، جوڵەئامێز ، دەنگی (مشوب – ناپوختە یان تێكەڵاو) ی سۆزاوی و راِستەقینەو دەربڕینگەرێتی و شوێنی دا ، دێت و جەختدەكاتە سەر بنەماو نمونەجیاوازەكان و بینینی ئەو گۆڕانكاریانە عەجیبانەی كەئەكتەر بەرجەستەی دەكات و سۆزو هەست و تورەبوونەكانی پێدەگوازێتەوە و دووری دەخاتەوەلە هەرنمونەیەكی كۆمەڵایەتی و (مالوف- باو یان ئاسایی) ، لەوێدا بینەران (انتماو- لایەنگیری
belonging) یان بۆ ناوەرۆكە نا ئاساییەكانی : شانۆیەك لەوەو پێش نەبووبێت و هەوڵی (تەحقیقكردن –هێنانەدی - Investignation ) بدرێت بۆ بینەران .
ئەو گروپە هاتن پێشنیازێكیان خستە ڕوو كەجۆرێك لەئاژاوەگێری پێوە دیاربوو ، لەبنەمادا لەبەرامبەر شانۆی تەڵیعیدا (گەڕانەوە بۆ شۆڕش ) و هەریەكەلە جولیان بێك و جۆدیت مالینا كە تووشی گرفتی پارەو ماڵی بوونەوە ، چونكە سیستمی سەرمایەداری و ئەوبەرتەسكیە لەسیستمی كاری شانۆی بۆرژوادا پەیوەندی هەیە بە ( الغیضە – لەبارچوون )ی هونەری لای هونەرمەندان .
